Fillimet e relizimit të veprimtarisë së muzeit në Strugë ne Maqedoni janë të lidhur me personin dhe emrin të Dr.Nikola Nezlobinski dhe të Muyeit të Strugës. Para 80 viteve, në vitin 1928, ky Rus i shkolluar dhe shum i përmendur, emigrant, person icili edhefati edhe jeta e kanë perçuar larg nga atdheu, në Maqedoni, në Strugë, në një nga barakat edispanzert për sëmunndjen nga malaria, i hap dyert e koleksionit të parë i muzejit, me të cilat i vendos themelet e muzejit të ardhëshëm Shkencor dhe Ntror të Strugës dhe të Myzeologjisë të Maqedonisë në përgjithësi. Në vitin 1938 ky koleksion Është zmaduar në ekspozitë e cila është e prezentuar edhe sot. Duke u themeluar në nje koncept dhe përzgjedhje të ekponatëve të paraqitura, në një numër të madh të mbledhura, të preparuara dhe të paraqitura nga Nezllobinski, koleksioni me vite me rradhë nuk e ka humbur origjinalitetin, por përkundrazi,, koleksioni më tepërmmerr një sistem ekologjik të tjetërsuar, e cila është e zhdukur përgjithmonë. Sot, 80 vitë më vonë, Muzeji në Strugë paraqet një institution i sofistikuar, modern në kuadër të cilit, përveç repartit biologjik, i cili kujdeset për paraqitjen e aspektit shkencor-natyror, nëpërmjet Galerisë të Vangel Koxhomanit, paraqitet edhe këndi arkeologjik, etnologjik, historik, dhe artistik.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

Dr. Nikola Nezlobinski

- humanitarian, visionar -

 Nikollaj Antonovic Nezllobinski ka lindur 12 maj te vitit 1885, ne qytetin Pjatigorsk, te Rusie jugore. Burimet e vetme qe i kemi per familjen e tij i perkasin te atit, Anton i cili sipas kujtimeve te Nikollaj Antonovic Nezllobinski, tek ai ka zhvilluar dashurine ndaj natyres dhe kafshere ecila dashuri me vone do te shenderrohet ne nje pasion e cila me payshim do te behet vedintare per krijimin ne Strugë. Ne vitin 1907, si bursist ushartak, u be student i akademise mjeksoro-ushtarke ne kryeqytettin Rusis Sankt Petersburg. k kenne student i yellshem dhe punedashes, per te cilen deshmon edhe shperblimi i fituar "Medlja e arte" per hulumtine dhe seminarike mbi temen "Rendesia mbi skrrajat pllakore". Hulumtimet ai i vazdon edhe me vone gjat punes profesionale ne Strugë dhe ne ate  lemi realizon rezultat te dukshem. Ne Akademi diplomonne vitin 1912, dhe pasi ashte burist ushtark, mbetet ne sherbin si mjek ushtark. Luften e par Nikollaj Antonovic Nezllobinski e kalon si mjek i flotes ruse te Datit te Zi. Ne nentor te vitit 1917 fillon revolucioni trorit gjate te ciles Nikollaj Antonovic Nezllobinski mbetet ne anen  e ushtris bellogardiste. Perfundimi i luftes te se pare boterore nuk sjell qetesi ne Rusi, luftandermjet sovjetikeve dhe bellogardisteve vazduan deri ne vitin 1921, kur ata u moden u munden dhe ishin te largohen nga Rusija. Ne gruprn e emigranteve bellogarist te cilet ne vitin 1921 arrijne ne Mbrterin e Jugoslavise, ndodheshte edhe mjeku Nikollaj Antonovic Nezllobinski me te shoqen Sofija. Ministria per shendentin popullor, duke vleresuar shkollen dhe aftesite e d-r  Nezllobinski, e vendos ate ne sherbim tr Maqedonise, se pari ne Kriva Palanka , e me vone ne Strugë.

Sofija Nezllobinska

 Ne 28 gusht te vitit 1924 Nikolla Nezllobinski sebashku me bashkeshorten e tij dhe bashpunet arrin ne Strugë. Ata gjithastu ishin emigrant Rus, Georgi Rudnjev, Andrej Lukin dhe bashkeshortja etij, Mihajlo Makarov dhr Boris per  mbiemrin e t e cilit nuk kem te dhena por ne Strugë ishte i njofur se "baroni Boris". D-r Nikolla Nezllobinski ishte i derguar ne Strugë me detyre per te zhdukkur semundjen e malarijes, nje semundje endemike e cila per nje periudhe te gjat paraqiste nje problem serioz ne kete kraine. per vendqennrim te persherem d-r Nikolla Nezllobinski e zgjodhi njerin nga tr ishujt e Drinit te Zi, pjese e cila ishte ne dalje te qytetit. Shume shpejt ne ishullin u vendosen keter shrepiza prej druri, te fituara si demshperblim prejluftes. Ne njeren prej tyre jej jetonte mjeku me bsshkpunetoret e tij. Dy shtepizat e tjera kane qene te pershatura per ambulante dhe dhoma per sherbime mjeskore. Me kalimin ekohes krahu qe ndante ishullin nga pjesa perendimore e bregut te plotesa dhe ne kete mnyre u be pjese perberese e bregut te majte te lumit Drini e Zi. D-r Nikolla Nezllobinski filloi me srtrudeimet e tij sistematike dhe hulumtimet mbi higijen ne krahinen e Strugës dhr nga keto hulumtime eshte vertetuar se deri ne 50% te banoreve te Dtrugës rretthines se saj ishim te semure nga malarja. Malarja ka kene arsyeja per mortalitetin e madh te femijet, e sidomos te foshnjat.Semundja shkaktonte dobesim te imunitetit dhe si rezultat i kesaj ai shpesh sulmohej nga semunje te ndryshme por me se shpeshti nga tuberkuloza.

 Per kete d-r Nikolla Nezllobinski ndemori masa konkrete, ndertoi disparzerin per Antimalarie te cilin njerezit e quanin stacioni Malarik. Me vone ne suazat e Dispanzerit ai ndertoi spitale me cka u be themelues i instucionit te pare shendetsor ne Srugë dhe rrethine. Per punen ne spital mjeku Nikolla Nezllobinski iangazhoi bashkpunetoret e tij, Georgi Rudnjev i cili ishte i angazhuar laborantin dhe te punoje si laborant, perderisa Mihail Makarov ishte ndimhmes mjeku, udheheqes dhe mirbajes i elementieve dhe mjeteve me te cilit me vone d-r Nikolla Nezllobinski e pajisi spitalin. Me kalimin e kohes d-r Nikolla Nezllobinski ne personeli e sitalit punesoi edhe punonjes nga popullata vendase. Me rezultatet e arritura mbi zhdukjen e malries d-r Nikolla Nezllobinski ne vitin 1929 u shpreblye me dekoraten Shen. Sava i rendit te katert dhe te njetin vit u shpall si qytetar i nderit ne Strugë.

TEMELIMI I MUZEUT NE STRUGË

 I  lindur dhe i rritur ne nje vend me bukuri te shumta natyrore, d-r Nikolla Nezllobinski ka qene i mahnituar nga vendet rreht Strugës, malet perreth, rrjedhen e Drinit te Yi dhe Radike, kanjonet e lumejve dhe masivet malore te cilet kane mahnitur kete adhureues te natyres, Liqeni i Ohrit i cili me floren dhe faunen e pasur jane bere perditshmeri dhe e kane impresionar. Edhe pse prioritet i punes se tij ne strugë ishte zhdukja e malarjes, shkaktareve dhe percuesve te saj, perkushtim dhe studimin mbi to qarte flete dhe studimi mbi patazitet elentoid, icili studim u shpall ne vjetoren Zeri i akademis mbretore srbe. Hulumtimet e veta ai i ka zbatuar ne qytet dhe rrethine, mocale ne ate kohe, e njohur si Mocal i i Strugës, ku kishte mundesine ta shohe pasurine dhe boten e gjalle qe ndodhej aty. Ajo ka zgjuar pasionin e tij natyres dhe kafsheve dhe per nje kohe te shkurter ka krijuar permledhjen e vet te pavarur per kafshet e shpirtosur.

Mihail Makarov

Oe ne vitin 1926 ne njeren nga shtepazat  ku jetone d-r Nikolla Nezllobinski beri ekspozite ku i prezentoi kafshet e shpirtosur. Pas ati evenimenti permobledhja e Nikolla Nezllobinski shume shpejt u pasura mateiale te reja. Ashtu per nje peiushe te shkurter permbledhja eshte pasuruar aq shume sa ne vitin 1928, d-r Nikolla Nezllobinski ne njeren prej shtepizave te spitalt ate permbledhje e vendosi si parim te perhershem te muzeut mbi te cilin e krijoi edhe muzeun Natyroro- shkencor ne Strugë.

Ne vitin1938 d-r Nikolla Nezllobinski  merr iniciativen per ndertim te nje ndertese te vecante e cila do te behaj muze. Planet per nderrtimin ekesaj ndrtese ai i beri vet, kurse ndertimin e saj me ndihmen eqytetaterve, dhe keshtu me ndihmen e tyre muzeu u ndertua vitin e ardhshem. Menjhere pas asaj  Nikolla Nezllobinski pergatiti planin per rregullimin e brenshem per ekspoiten e materialeve ne muze. Sebashku me ndihmesit e tijin ai ndertoi rafte per ekpozimin e shembujve. Ashtu ne vitin 1940 muzeu ishte gati dhe u hap per pritjen e vizitoreve. Perndyshe qe ne vitin 1937, me vertetim te pushetit mbreteror te Jugosllavis se atehershume muzeu i Struges eshte bere muzed Natyroro-shkencor. Gjate kohes se luftes okupatori ka shfrytezuar muzeum per nevojat a tyre ushtarake. D-r  Nikolla Nezllobinski sebashku me qytetared nuk kane lejuar qe te shkaterrohen shembuj qe ishin ekspozuar ne muze, te cilat me pare ishin te paketuara dhe te fshehura ne shtepte e qytetit.

Ne 17 maj te vitit 1942, d-r  Nikolla Aantonovic Nezllobinski nderron jete papritmas nga nje sulm zemre. Qytetaret e Struges, me nje trishtim te thelle i organizuannje ceremonu te denje per te. Bashkeshortja e tij Sofija per 15 vjet e mbijettoi bashkeshortin dhe kufes punoi si mesimdhenese e gjuhes ruse, gjuhes frenge dhe mesuese e muzikes. Varri i qytetarit te nderurar te Strugws, D-r  Nikolla Antonovic Nezllobinski ndodhet edhe sot ne Alejen e qytetareve te nderurar na varrezat e qytetit te Struges. Disa vjet pas luftes, muzeu u rindertua dhe u adaptua, dhe shebujt u vendosen sipas rendit te njejte. Ne shenje falimendirmi ndaj njerit qe e krijoi, e organizoi dhe promovoi mezem ne Strugë, emerr emrin e tij dhe emerohet: Muzeu populor "d-r  Nikolla Nezllobinski". Me kalimin e kohes Muzeu zhvilloht dhe sot diponon me tre objekte ne te cilet jane te vendosur dhe punejve deget: natyroro-shkencor (zoologjik dhe botanik), historik, arkeologjik, etnologjik dhe nje pjese per art figurative me galerin Vangel Koxhoman.